Σε 25 χρόνια το «γκρι τσουνάμι» θα σαρώνει τον ανεπτυγμένο κόσμο

oldpeople

 

Της Άννας Ρέμπελου --  

Οι λιγότερο μορφωμένοι και άνεργοι νέοι θα πιεστούν ακόμα περισσότερο στην νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει η κρίση και η γήρανση των πληθυσμών  -- 

Βρίσκομαι στο κομμωτήριο για την καθιερωμένη περιποίηση των μαλλιών μου και ενώ κατά την όλη διαδικασία ξεφυλλίζω αδιάφορα ένα κουτσομπολίστικο περιοδικό –από αυτά που βρίσκεις κυρίως και μόνον στα κομμωτήρια και τα σαλόνια ομορφιάς- ακούω μια κυρία στην απέναντι καρέκλα από εμένα να συζητά με την κομμώτρια για μια ταινία που είχε δείξει πρόσφατα η τηλεόραση. Δίχως να το θέλω, με έπιασα να «κρυφακούω» την συζήτησή τους καθώς η φουτουριστική ταινία «Τα Παιδιά των Ανθρώπων», για την οποία μιλούσαν, είναι κατά την γνώμη μου μια ταινία συγκλονιστική στην οποία έχω αναφερθεί αρκετές φορές σε άρθρα σχετικά με το δημογραφικό πρόβλημα της Ευρώπης.

Η συγκεκριμένη πελάτισσα του κομμωτηρίου, λοιπόν, περιέγραφε την αγωνία του επιστήμονα συζύγου της για τις επιπτώσεις του σημερινού περιβάλλοντος και της μόλυνσης στην γονιμότητα των νέων ανθρώπων. Βέβαια, η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών έβαλε ένα ακόμα εμπόδιο στην επιθυμία για απόκτηση παιδιών. Η σκληρή αλήθεια, όμως, που βγαίνει τόσο από τα χείλη των γιατρών, των ειδικών επιστημόνων, αλλά και των οικονομολόγων και των τεχνοκρατών που ασχολούνται με ασφαλιστικό πρόβλημα, είναι πως οδεύουμε ταχύτατα σε κοινωνίες με υψηλά ποσοστά ηλικιωμένων ανθρώπων.

Τον 21ο αιώνα που ήδη διανύουμε, ο πληθυσμός της Γης δεν πρόκειται να διπλασιαστεί ούτε μία φορά, καθώς οι δείκτες γεννήσεων έχουν υποχωρήσει αισθητά στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου. Αντιθέτως, ο αριθμός των ανθρώπων ηλικίας άνω των 65 ετών πρόκειται να διπλασιαστεί εντός των επόμενων 25 ετών. Σήμερα, βάσει της «ακτινογραφίας» του παγκόσμιου πληθυσμού από τα Ηνωμένη Έθνη, περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι είναι 65 ετών ή άνω του συγκεκριμένου ηλικιακού ορίου. Αυτό αντιστοιχεί στο 8% του συνολικού παγκόσμιου πληθυσμού. Αν και δεν είναι ιδιαίτερα διαφορετικό από τα αντίστοιχα ποσοστά πριν μερικές δεκαετίες, οι ειδικοί αναλυτές των Ηνωμένων Εθνών εκτιμούν ότι έως το 2035 περισσότεροι από 1,1 δισεκατομμύριο άνθρωποι θα είναι άνω των 65 ετών, αντιπροσωπεύοντας το 13% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Το 2035 η Ιαπωνία θα έχει 69 ηλικιωμένους για κάθε  100 άτομα σε ηλικία εργασίας,  η Γερμανία 66 και οι ΗΠΑ 42. Ακόμα και στην Κίνα και την Λατινική Αμερική οι σχετικοί δείκτες επίσης θα ανέβουν –βέβαια θα παραμένουν σημαντικά χαμηλότεροι από εκείνους της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής- ενώ την εξαίρεση του κανόνα θα αποτελούν η νότια Ασία και η Αφρική. Σε αυτές τις δύο περιοχές, όπου η γονιμότητα παραμένει ισχυρή, η νεότητα του πληθυσμού τους πρόκειται να αποτελέσει το αντίβαρο στην γήρανση του πληθυσμού των υπόλοιπων κοινωνιών.

Μικρότερη ανάπτυξη
Φυσικά, το γεγονός ότι οδεύουμε σε κοινωνίες με λιγότερους νέους ανθρώπους, ειδικά στον ανεπτυγμένο κόσμο της Δύσης, θα έχει πολλαπλές επιπτώσεις. Ο βρετανικός Economist αναφέρει σε ειδικό αφιέρωμα επί του θέματος ότι η πρώτη «απώλεια» θα αφορά τους ρυθμούς ανάπτυξης. Την στιγμή που όλοι μιλούν για τόνωση της ανάπτυξης μήπως και η έξοδος από το τούνελ της κρίσης έρθει πιο κοντά, το δημογραφικό πρόβλημα φαίνεται πως τοποθετεί μια «ωρολογιακή βόμβα» στις όποιες προσπάθειες των κυβερνήσεων.

Σημαντική μερίδα οικονομολόγων εκτιμά ότι οι ηλικιωμένοι θα χρειαστεί τα επόμενα χρόνια να αντλούν από τις οικονομίες τους για να ζήσουν και περιμένει άνοδο των επιτοκίων και πτώση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Κατά την στάνταρντ υπόθεση της σχετικής μελέτης των Ηνωμένων Εθνών, ότι δηλαδή η εργασιακή ηλικία παύει στα 65 έτη και με καμία αύξηση της παραγωγικότητας, η γήρανση των πληθυσμών μπορεί να μειώσει τους ρυθμούς ανάπτυξης στον ανεπτυγμένο κόσμο από 30% έως 50% τα επόμενα χρόνια.

Το άλλο και περισσότερο αισιόδοξο στρατόπεδο των οικονομικών αναλυτών πιστεύει ότι οι άνθρωποι θα προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, παρατείνοντας τα χρόνια της εργασιακής απασχόλησής τους. Και υπάρχει και μια τρίτη ομάδα αναλυτών, η οποία μας παραπέμπει στις μελέτες του Άλβιν Χάνσεν, γνωστού ως ο «Αμερικανός Κέινς». Ο Χάνσεν υποστήριζε το 1938 ότι η συρρικνούμενος πληθυσμός στην Αμερική θα έδινε λιγότερα κίνητρα στις επιχειρήσεις για επενδύσεις. Με άλλα λόγια, η μικρότερη εργατική δύναμη χρειάζεται λιγότερες επενδύσεις οδηγώντας σε στασιμότητα.

Ποιος έχει δίκιο;
Η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζει τις οικονομίες ως εξής: συρρικνώνει το μέγεθος της εργατικής δύναμης, αλλάζει τον ρυθμό ανάπτυξης της  παραγωγικότητας και διαφοροποιεί τα μοντέλα αποταμιεύσεων. Είναι δύσκολο να πει κανείς ποια από τις παραπάνω ομάδες των οικονομολόγων πρόκειται να επαληθευθεί στο μέλλον, αλλά προς το παρόν πιο πιθανή φαίνεται η εκδοχή των οπαδών του Χάνσεν. Και η πρώτη συνέπεια, εκτός εάν τα όρια συνταξιοδότησης αλλάξουν, θα είναι η τάση εκείνων που έχουν υψηλά προσόντα και εμπειρία, να εργάζονται για περισσότερο. Περίπου το 20% των Αμερικανών ηλικίας άνω των 65 ετών, αυτή την στιγμή εργάζεται (το 2000 το ποσοστό ήταν 13%).

Στην Γερμανία απασχολείται ήδη το 50% όλων όσοι μπήκαν στην έκτη δεκαετία της ζωής τους, αντί για 25% πριν μια δεκαετία.  
Αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι σε ένα τέτοιο πλαίσιο μόνον οι ικανοί θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν καλό εισόδημα. Αυτοί που υστερούν σε εργασιακά προσόντα από όλες τις ηλικιακές ομάδες θα πιεστούν και οι λιγότερο μορφωμένοι και άνεργοι νέοι θα πληχθούν ακόμα πιο βάναυσα από ό,τι σήμερα, καθώς ένεκα της κρίσης, λείπουν οι ευκαιρίες για την ανάπτυξη ικανοτήτων που θα τους επιτρέψουν να έχουν υψηλά ποσοστά παραγωγικότητας σε μεγαλύτερες ηλικίες.