ΠΑΙΧΝΙΔΟΛΕΞΟ: Οι ήπειροι της γης

                 ΑγγειοΑρπαγήΕυρώπης

Ο Δίας με μορφή ταύρου απάγει την Ευρώπη (αγγείο)

 

Της Σταματίας Σοφίου -- 


Ο πλανήτης μας διαιρέθηκε αρχικά σε ηπείρους από τους γεωγράφους της Ελληνιστικής Αλεξάνδρειας. Με βάση την Αλεξάνδρεια ως πρώτο μεσημβρινό, διαίρεσαν την οικουμένη, την γη που κατοικείτο δηλαδή, σε τρία μέρη: Η Ασία ήταν ανατολικά της Αλεξάνδρειας, η Ευρώπη ήταν δυτικά της Αλεξάνδρειας και βόρεια της Μεσογείου και η Λιβύη, γνωστή από τους Ρωμαίους ως επαρχία της Αφρικής, βρισκόταν δυτικά της Αλεξάνδρειας και νότια της Μεσογείου.


Ευρώπη


Ευρώπη < ευρύς+ ωψ = ανοιχτομάτης, αυτός που έχει μεγάλα μάτια.
               «έχουσα ευρείς ώπας»(Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις, στ.263, 626)
Το όνομα Ευρώπη το συναντάμε για πρώτη φορά στον Όμηρο και συγκεκριμένα σε ένα Ύμνο προς τον Πύθιο Απόλλωνα: «όσα την πλούσια Πελοπόννησο οικούν και όσα την Ευρώπη ή τα περίβρεχτα νησιά» (στίχοι 250-251). Με τη λέξη Ευρώπη χαρακτηρίζει το Βόρειο τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας, από τον Ισθμό της Κορίνθου μέχρι την Θράκη.
Ο Αισχύλος, στους Πέρσες (5ος αιώνας π.χ.), είναι ο πρώτος που ονομάζει Ευρώπη τον τότε δυτικό γνωστό κόσμο.
Μυθολογικά, το όνομα προέρχεται από την πανέμορφη κόρη Ευρώπη. Στην Φοινίκη, ζούσε ο βασιλιά Αγήνορας, γιός της Λιβύης και του Ποσειδώνα, ο οποίος είχε έρθει από την Αίγυπτο. Από το γάμο του με την Τηλέφασσα απόκτησε τρείς γιούς: τον Κάδμο, τον Φοίνικα και τον Κίλικα και μία κόρη την Ευρώπη. Όταν η Ευρώπη μεγάλωσε, την ερωτεύθηκε ο Δίας και αποφάσισε να την κατακτήσει. Σύμφωνα με τον Ησίοδο, ο Δίας μεταμορφώθηκε σε λευκό ταύρο και πλησίασε την Ευρώπη όταν εκείνη έπαιζε αμέριμνη σε ένα λιβάδι. Η κόρη γοητευμένη από τον ταύρο κάθισε στη ράχη του. Ο ταύρος, τότε, έτρεξε με ορμή προς τη θάλασσα, ρίχτηκε στο νερό και πέρασε από τη Φοινίκη στη Κρήτη όπου και ενώθηκε μαζί της. Από την ένωση αυτή η Ευρώπη έφερε στον κόσμο τρεις γιούς: τον Μίνωα, τον Ραδάμανθη και τον Σαρπηδόνα. Ο Δίας πάντρεψε την Ευρώπη με το βασιλιά της Κρήτης Αστέριο, ο οποίος δεν είχε δικά του παιδιά και υιοθέτησε τα παιδιά της Ευρώπης, με αυτό τον τρόπο, μετά τον θάνατο του Αστέριου, ο Μίνωας έγινε βασιλιάς της Κρήτης.
Από το όνομα της Ευρώπης προήλθε και το όνομα τού ευρωπαϊκού νομίσματος euro, ευρώ από το α΄ τμήμα τού ονόματος, το οποίο μάλιστα γράφεται πάνω στο χαρτονόμισμα και με την ελληνική γραφή της λέξης ως ΕΥΡΩ. Από το α’ συνθετικό ευρο- προήλθαν πολλές σύνθετες λέξεις όπως το αγγλικό eurosceptical <ευρώ- + σκέπτομαι / σκεπτικός, κ.α.


Ασία

Για να περάσει κανείς από την Ευρώπη στην Ασία, διασχίζει τον Βόσπορο <βους+πόρος= το πέρασμα του βοδιού ή της αγελάδας, που ίσως ονομάστηκε έτσι επειδή η Ιώ, μεταμορφωμένη σε αγελάδα και κυνηγημένη από μια αλογόμυγα, διέσχισε το πέρασμα αυτό μια μέρα πάνω στη φυγή της.
Ασία< asu(ασσυριακή) = ανατέλλω
         <usa(σανσκριτική)= χαραυγή
Χαρακτηρίζεται έτσι η Ασία ως ανατολική σε σχέση με την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Αφρική

Αφρική< Africa(λατινική)
Προσδιορίζεται αρχικά, με αυτή την ονομασία, η περιοχή της σημερινής Λιβύης και κατ’επέκταση, της Βορείου Αφρικής, δυτικά της Αιγύπτου.
Το τοπωνύμιο πιθανόν να συνδέεται με τη φυλή Afri < afar (αραβική) = σκόνη, χώμα.


Αμερική

Αμερική<Amérique(γαλλική)<America(λατινική), από το όνομα του Ιταλού θαλασσοπόρου Αμέρικο Βεσπούκι, ο οποίος παρέπλευσε τη δυτική ακτή της Νότιας Αμερικής το 1501.
Αρκετές αμερικανικές πόλεις έχουν πάρει απευθείας το όνομα κάποιας ξακουστής πόλης της αρχαιότητας:  Alexandria, Athens, Sparta, Syracuse… Πολλές φορές το ελληνικό όνομα επιλεγόταν λόγω του συμβολισμού του: Philadelphia< φιλαδέλφεια<φιλείν+αδελφός=η αγάπη για τους αδελφούς. Η πόλης υπήρξε πρωτεύουσα του ενωμένου αμερικανικού κράτους. Οι Ισπανοί κατακτητές ονόμασαν «Αμαζόνιο», σε ανάμνηση των Αμαζόνων της αρχαιότητας, τον μεγάλο ποταμό της Νοτίου Αμερικής, όπου οι εχθρικοί πληθυσμοί, συμπεριλαμβανομένων και των γυναικών, τους υποδέχονταν με σύννεφα από βέλη.

Ωκεανία

Μία από τις ηπείρους, μεταξύ Ινδικού και Ειρηνικού Ωκεανού, αποτελείται από την Αυστραλία, την Νέα Ζηλανδία και άλλα νησιά. Το όνομα Ωκεανία χρησιμοποιείται για τη γεωγραφική διατύπωση διότι αντίθετα με άλλα ηπειρωτικά συμπλέγματα είναι ο ωκεανός και όχι η ηπειρωτική γη ο ενωτικός παράγοντας των διαφορετικών γαιών.
Ωκεανία<Océanie(γαλλική), χρησιμοποιήθηκε από τον γεωγράφο Κόνραντ Μάλτε-Μπραν, γύρω στα 1812.


              <Ωκεανός
Αυστραλία<australis(λατινική)=νότος
                 Κατά την αρχαιότητα, οι Έλληνες θεωρούσαν ότι στον νότο βρισκόταν μια άγνωστη χώρα στην οποία αργότερα οι χαρτογράφοι ονόμασαν Terra Australis Incognita  = άγνωστη χώρα στο νότο.