Η εφηβεία είναι μια περίοδος γεμάτη αλλαγές – σωματικές, συναισθηματικές και κοινωνικές. Ένα από τα πιο σημαντικά εφόδια που μπορεί να αποκτήσει ένας έφηβος σε αυτή τη φάση της ζωής του είναι οι κοινωνικές δεξιότητες. Η ικανότητα να επικοινωνεί αποτελεσματικά και χωρίς άγχος μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση, να χτίσει υγιείς σχέσεις και να συμβάλει στη γενικότερη ευημερία του ατόμου.
Τι είναι οι κοινωνικές δεξιότητες;
Οι κοινωνικές δεξιότητες είναι το σύνολο των ικανοτήτων που επιτρέπουν σε ένα άτομο να αλληλεπιδρά με άλλους με σεβασμό, ενσυναίσθηση και σαφήνεια. Περιλαμβάνουν:
-
Την ικανότητα να ακούς ενεργά
-
Την έκφραση συναισθημάτων και σκέψεων
-
Την επίλυση συγκρούσεων
-
Την καλλιέργεια συνεργασίας και εμπιστοσύνης
-
Τη διαχείριση κοινωνικών καταστάσεων με αυτοέλεγχο
Γιατί είναι κρίσιμες οι κοινωνικές δεξιότητες στην εφηβεία;
Κατά την εφηβεία, οι κοινωνικές σχέσεις αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Οι έφηβοι αναζητούν αποδοχή από τους συνομηλίκους τους, διαμορφώνουν την ταυτότητά τους και δοκιμάζουν τα όριά τους. Σε αυτό το στάδιο, οι κοινωνικές δεξιότητες:
-
Προλαμβάνουν την κοινωνική απομόνωση
-
Ενισχύουν την αυτοεκτίμηση
-
Βοηθούν στη δημιουργία και διατήρηση φιλικών και ερωτικών σχέσεων
-
Διευκολύνουν τη συνεργασία στο σχολείο ή σε ομαδικές δραστηριότητες
-
Λειτουργούν ως “ασπίδα” απέναντι σε φαινόμενα όπως ο εκφοβισμός
Επικοινωνία χωρίς άγχος: Είναι εφικτό;
Πολλοί έφηβοι νιώθουν άγχος όταν πρόκειται να μιλήσουν μπροστά σε άλλους, να εκφράσουν τη γνώμη τους ή να αντιμετωπίσουν μια δύσκολη κοινωνική κατάσταση. Το άγχος είναι φυσιολογικό, αλλά υπάρχουν τρόποι να μειωθεί και να αντιμετωπιστεί.
1. Αυτογνωσία και αποδοχή
Η αρχή για να μειωθεί το κοινωνικό άγχος είναι να γνωρίσει ο έφηβος τον εαυτό του. Αναγνωρίζοντας τα δυνατά του σημεία, αλλά και τις αδυναμίες του, μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα τις κοινωνικές προκλήσεις.
2. Εξάσκηση σε ασφαλές περιβάλλον
Η εξάσκηση της επικοινωνίας με την οικογένεια ή με στενούς φίλους αποτελεί ασφαλές πεδίο για να χτιστούν δεξιότητες χωρίς πίεση. Ρόλοι, παιχνίδια και σενάρια καθημερινής ζωής βοηθούν στον προσανατολισμό σε ρεαλιστικές καταστάσεις.
3. Ενεργητική ακρόαση
Το να ακούς χωρίς να διακόπτεις, να δείχνεις ενδιαφέρον και να απαντάς ουσιαστικά, είναι βασική δεξιότητα. Η ενεργητική ακρόαση δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης και σεβασμού.
4. Έκφραση συναισθημάτων με λέξεις
Πολλοί έφηβοι δυσκολεύονται να εκφράσουν το πώς νιώθουν. Η χρήση φράσεων όπως “Νιώθω ότι…” αντί για “Εσύ πάντα…” μειώνει τις συγκρούσεις και βελτιώνει την αλληλεπίδραση.
5. Διαχείριση του φόβου της απόρριψης
Ο φόβος να μην γίνουν αποδεκτοί είναι κοινός στην εφηβεία. Είναι σημαντικό να κατανοήσουν πως δεν μπορούν να αρέσουν σε όλους – κι αυτό είναι εντάξει. Η εστίαση στις αυθεντικές σχέσεις είναι πιο ουσιαστική από την επιφανειακή αποδοχή.
6. Γλώσσα σώματος και μη λεκτική επικοινωνία
Το βλέμμα, η στάση του σώματος, το χαμόγελο και οι χειρονομίες μεταφέρουν ισχυρά μηνύματα. Ένας έφηβος που δείχνει ανοιχτός και προσιτός, έχει περισσότερες πιθανότητες για θετική κοινωνική αλληλεπίδραση.
7. Αποδοχή της αποτυχίας ως ευκαιρία
Οι αμήχανες στιγμές ή οι αποτυχίες στην επικοινωνία δεν είναι το τέλος του κόσμου. Είναι πολύτιμα μαθήματα για την επόμενη φορά. Η καλλιέργεια μιας στάσης μάθησης βοηθά τους εφήβους να χτίσουν ανθεκτικότητα.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί;
Οι ενήλικες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των κοινωνικών δεξιοτήτων των εφήβων:
-
Δίνοντας το καλό παράδειγμα επικοινωνίας
-
Ενισχύοντας θετικές προσπάθειες με ενθάρρυνση
-
Παρέχοντας ασφαλή χώρο για έκφραση συναισθημάτων
-
Διδάσκοντας τεχνικές επίλυσης συγκρούσεων
-
Προτρέποντας τη συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες (π.χ. θέατρο, αθλητισμός, εθελοντισμός)
Συμπερασματικά
Οι κοινωνικές δεξιότητες δεν είναι έμφυτες – είναι δεξιότητες που καλλιεργούνται με τον χρόνο, την εμπειρία και την καθοδήγηση. Στην εφηβεία, η επένδυση στην κοινωνική νοημοσύνη και στην ήρεμη, ουσιαστική επικοινωνία αποτελεί ένα θεμέλιο για μια ισορροπημένη και επιτυχημένη ενήλικη ζωή. Το άγχος μπορεί να περιοριστεί, και η αυτοπεποίθηση να αναπτυχθεί, όταν ο έφηβος αισθανθεί ότι έχει τη δύναμη να συνδεθεί ουσιαστικά με τους άλλους.
