Λίγο πριν από τα πρώτα του γενέθλια, το μωρό μοιάζει να έχει δύο αντίθετες επιθυμίες: να απομακρυνθεί για να εξερευνήσει και να επιστρέψει γρήγορα στην ασφάλεια της αγκαλιάς σας. Μπορεί να σηκώνεται πια όρθιο, να αδειάζει επίμονα ένα συρτάρι, να διαμαρτύρεται όταν φεύγετε και να χρησιμοποιεί ήχους και χειρονομίες για να γίνει κατανοητό.
Όσα περιγράφονται για ένα μωρό 11 μηνών αποτελούν ενδεικτικές δεξιότητες και όχι εξέταση που πρέπει να «περάσει». Οι επίσημες λίστες οροσήμων δεν έχουν ξεχωριστή βαθμίδα για κάθε μήνα. Για παράδειγμα, τα ορόσημα του CDC για τον πρώτο χρόνο αφορούν δεξιότητες που τα περισσότερα παιδιά έχουν κατακτήσει έως το τέλος των 12 μηνών. Στον 11ο μήνα, επομένως, αρκετές από αυτές μπορεί ακόμη να βρίσκονται σε εξέλιξη.
Τι μπορεί να κάνει ένα μωρό 11 μηνών
Η ανάπτυξη δεν προχωρά με την ίδια σειρά σε όλα τα παιδιά. Ένα μωρό μπορεί να έχει προχωρήσει περισσότερο στην κίνηση, ενώ ένα άλλο να επικοινωνεί με πολλές χειρονομίες και ήχους. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική πορεία του και η σταδιακή απόκτηση νέων ικανοτήτων.
Κίνηση και αδρή κινητικότητα
Σε αυτή την ηλικία πολλά μωρά κάθονται σταθερά, αλλάζουν θέση χωρίς πολλή βοήθεια και μετακινούνται στο πάτωμα με τον δικό τους τρόπο. Μπορεί να μπουσουλούν, να σέρνονται καθιστά ή να χρησιμοποιούν έναν διαφορετικό συνδυασμό κινήσεων.
Αρκετά τραβούν το σώμα τους για να σηκωθούν όρθια και κάνουν πλάγια βήματα κρατώντας τα έπιπλα. Άλλα στέκονται για λίγα δευτερόλεπτα χωρίς υποστήριξη. Δεν χρειάζεται, όμως, να περπατούν μόνα τους στους 11 μήνες. Τα πρώτα ανεξάρτητα βήματα εμφανίζονται σε διαφορετική στιγμή για κάθε παιδί και δεν είναι χρήσιμο να γίνονται συγκρίσεις με συνομήλικα ή αδέλφια.
Για μια ευρύτερη εικόνα της εξέλιξης από τη γέννηση έως τα πρώτα γενέθλια, μπορείτε να διαβάσετε τον οδηγό για τη σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο.
Χέρια και λεπτή κινητικότητα
Η λαβή ανάμεσα στον αντίχειρα και τον δείκτη γίνεται πιο ακριβής. Το μωρό μπορεί να πιάνει μικρά, ασφαλή κομμάτια τροφής, να χτυπά δύο αντικείμενα μεταξύ τους και να βάζει ένα παιχνίδι μέσα σε δοχείο. Συχνά το αμέσως επόμενο βήμα είναι να το βγάλει, να το πετάξει στο πάτωμα και να περιμένει από εσάς να το σηκώσετε.
Αυτή η επανάληψη δεν γίνεται για να σας δοκιμάσει. Το παιδί ερευνά το αίτιο και το αποτέλεσμα: «Τι συμβαίνει όταν το αφήνω; Θα επιστρέψει; Θα κάνει τον ίδιο ήχο;»
Επικοινωνία και πρώτες λέξεις
Το βάβισμα συχνά αποκτά ρυθμό και τονισμό που θυμίζει συζήτηση. Μπορεί να ακούτε επαναλαμβανόμενες συλλαβές, ενώ το μωρό ίσως χρησιμοποιεί «μαμά» ή «μπαμπά» με συγκεκριμένο νόημα. Άλλα παιδιά θα πουν την πρώτη αναγνωρίσιμη λέξη αργότερα.
Πριν εμφανιστούν πολλές λέξεις, η επικοινωνία είναι ήδη πλούσια. Το μωρό μπορεί να:
- στρέφεται όταν ακούει το όνομά του,
- κοιτάζει προς ένα γνώριμο πρόσωπο ή αντικείμενο όταν το ονομάζετε,
- κάνει «γεια» ή άλλες απλές χειρονομίες,
- σηκώνει τα χέρια για να το πάρετε αγκαλιά,
- παύει για λίγο όταν ακούει το «όχι», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα υπακούσει,
- χρησιμοποιεί ήχους, βλέμμα και κινήσεις για να ζητήσει κάτι.
Μιλήστε του με απλές προτάσεις, αφήστε χρόνο για να «απαντήσει» και ονομάζετε όσα κοιτάζει. Δεν χρειάζονται κάρτες ή οργανωμένα μαθήματα· η καθημερινή, πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία είναι το ουσιαστικό ερέθισμα.
Σκέψη, μίμηση και κοινωνική ανάπτυξη
Το παιχνίδι γίνεται περισσότερο σκόπιμο. Το μωρό αναζητά ένα παιχνίδι που είδε να κρύβεται, μιμείται κινήσεις, βάζει αντικείμενα σε δοχεία και αρχίζει να αντιλαμβάνεται πώς χρησιμοποιούνται ορισμένα καθημερινά πράγματα. Μπορεί, για παράδειγμα, να φέρνει ένα αντικείμενο στο αυτί σαν τηλέφωνο ή να προσπαθεί να χτενιστεί.
Παράλληλα, είναι φυσιολογικό να εμφανίζεται επιφυλακτικότητα απέναντι σε αγνώστους ή έντονη διαμαρτυρία όταν απομακρύνεται ο γονέας. Η συμπεριφορά αυτή συνδέεται με τον δεσμό και την αυξανόμενη επίγνωση του αποχωρισμού. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο άρθρο για την κοινωνικοποίηση κατά τον πρώτο χρόνο του βρέφους.
Βάρος και ύψος στους 11 μήνες
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «σωστό» βάρος ή ύψος για όλα τα μωρά. Το φύλο, το βάρος γέννησης, η κληρονομικότητα, η προωρότητα και η μέχρι τώρα πορεία επηρεάζουν τις μετρήσεις. Ο παιδίατρος αξιολογεί το βάρος, το μήκος και την περίμετρο κεφαλής διαχρονικά, χρησιμοποιώντας κατάλληλες καμπύλες, όπως τα πρότυπα ανάπτυξης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Μια μεμονωμένη μέτρηση ή η σύγκριση με τον μέσο όρο λέει λιγότερα από τη διαδρομή του παιδιού στη δική του καμπύλη. Αξιολόγηση χρειάζεται όταν υπάρχει απότομη αλλαγή στην πορεία, ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή ανησυχία για τη σίτιση και τη γενικότερη υγεία.
Αν το μωρό γεννήθηκε πρόωρα, ο παιδίατρος μπορεί να χρησιμοποιεί τη διορθωμένη ηλικία για την εκτίμηση της ανάπτυξης. Ένα μωρό 11 μηνών που γεννήθηκε δύο μήνες νωρίτερα μπορεί αναπτυξιακά να αξιολογείται πιο κοντά στους 9 μήνες, ανάλογα με το ιατρικό ιστορικό του.
Διατροφή στον 11ο μήνα
Στους 10 έως 12 μήνες πολλά μωρά τρώνε τρία γεύματα την ημέρα, μαζί με τους συνήθεις θηλασμούς ή το βρεφικό γάλα. Το μητρικό γάλα ή η κατάλληλη βρεφική φόρμουλα παραμένει το κύριο γάλα έως τους 12 μήνες. Το παστεριωμένο αγελαδινό γάλα μπορεί να χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα, αλλά δεν αντικαθιστά ακόμη το μητρικό ή το βρεφικό γάλα ως βασικό ρόφημα.
Οι οδηγίες του NHS για τη σίτιση από 10 έως 12 μηνών προτείνουν ποικιλία γεύσεων και σταδιακή εξοικείωση με λιωμένες, μαλακές, ψιλοκομμένες τροφές και ασφαλή finger foods. Προσφέρετε νερό σε ανοιχτό ποτηράκι ή κατάλληλο εκπαιδευτικό κύπελλο και αφήστε το μωρό να εξασκείται, αποδεχόμενοι ότι θα λερωθεί.
- Προσφέρετε διαφορετικές ομάδες τροφίμων και πηγές σιδήρου.
- Μην προσθέτετε αλάτι ή ζάχαρη στο φαγητό του.
- Μην δίνετε μέλι πριν συμπληρωθούν οι 12 μήνες.
- Αποφεύγετε ολόκληρους ξηρούς καρπούς, ποπ κορν, ολόκληρα σταφύλια, σκληρά κομμάτια ωμού μήλου ή καρότου και άλλες τροφές με κίνδυνο πνιγμονής.
- Το μωρό πρέπει να τρώει καθιστό, ήρεμο και υπό συνεχή επίβλεψη.
Η ποσότητα που τρώει μπορεί να αλλάζει από ημέρα σε ημέρα. Ο γονέας αποφασίζει τι και πότε προσφέρεται, ενώ το μωρό δείχνει αν πεινά και πότε έχει χορτάσει. Η πίεση για «μία κουταλιά ακόμη» συνήθως δεν βοηθά την εξοικείωση με το φαγητό.
Ύπνος και νυχτερινά ξυπνήματα
Για την ηλικία 4 έως 12 μηνών, μια γενική αναφορά είναι συνολικά 12 έως 16 ώρες ύπνου μέσα στο 24ωρο, μαζί με τους ημερήσιους ύπνους. Πρόκειται για εύρος και όχι για υποχρεωτικό πρόγραμμα. Στους 11 μήνες αρκετά μωρά κοιμούνται δύο φορές την ημέρα, ενώ άλλα αρχίζουν σταδιακά να μεταβαίνουν σε έναν μεγαλύτερο μεσημεριανό ύπνο.
Τα νυχτερινά ξυπνήματα δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα. Δόντια, ίωση, νέες κινητικές δεξιότητες, πείνα ή άγχος αποχωρισμού μπορούν προσωρινά να αλλάξουν τον ύπνο. Μια απλή, προβλέψιμη βραδινή ρουτίνα και σχετικά σταθερές ώρες βοηθούν περισσότερο από την απαίτηση να κοιμάται κάθε βράδυ με τον ίδιο τρόπο.
Παιχνίδια που υποστηρίζουν την ανάπτυξη
Το πιο χρήσιμο παιχνίδι είναι ασφαλές, απλό και επιτρέπει στο παιδί να δοκιμάζει μόνο του. Δεν χρειάζεται να μετατρέψετε κάθε στιγμή σε «μάθημα».
- Κρυμμένο παιχνίδι: καλύψτε εν μέρει ένα αντικείμενο με ένα πανί και αφήστε το να το αναζητήσει.
- Γεμίζω και αδειάζω: δώστε ένα δοχείο και λίγα μεγάλα αντικείμενα που δεν χωρούν στο στόμα.
- Βιβλία με εικόνες: δείχνετε και ονομάζετε ζώα, πρόσωπα και καθημερινά αντικείμενα.
- Μίμηση: παίξτε παλαμάκια, κάντε «γεια» και περιμένετε να επαναλάβει την κίνηση.
- Ελεύθερη κίνηση: δημιουργήστε έναν ασφαλή χώρο στο πάτωμα, όπου μπορεί να αλλάζει θέσεις και να σηκώνεται με σταθερή υποστήριξη.
Η συνολική εξέλιξη του πρώτου έτους παρουσιάζεται αναλυτικότερα στον οδηγό για την ανάπτυξη του μωρού ανά μήνα.
Ασφάλεια για ένα πιο κινητικό μωρό
Το σπίτι χρειάζεται νέα ματιά όταν το μωρό σηκώνεται όρθιο και φτάνει ψηλότερα. Στερεώστε βαριά έπιπλα, απομακρύνετε μικροαντικείμενα, καλώδια, φάρμακα και καθαριστικά και χρησιμοποιήστε προστατευτικά στις σκάλες. Ελέγξτε τραπεζομάντιλα, ζεστά ροφήματα και αντικείμενα κοντά στις άκρες των τραπεζιών. Οι στράτες με ρόδες δεν συνιστώνται, επειδή αυξάνουν τον κίνδυνο τραυματισμού και δεν διδάσκουν το παιδί να περπατά.
Πότε να μιλήσετε με τον παιδίατρο
Απευθυνθείτε στον παιδίατρο αν κάτι στη συνολική κίνηση, επικοινωνία, ακοή, όραση ή συμπεριφορά του μωρού σάς ανησυχεί. Συζήτηση αξίζει ιδιαίτερα όταν το παιδί δεν κάθεται χωρίς υποστήριξη, δεν στηρίζει βάρος στα πόδια με βοήθεια, χρησιμοποιεί σταθερά μόνο τη μία πλευρά του σώματος, δεν βαβίζει ή δεν χρησιμοποιεί βλέμμα και χειρονομίες για να επικοινωνήσει.
Η απώλεια μιας δεξιότητας που είχε ήδη κατακτηθεί χρειάζεται άμεση επικοινωνία με επαγγελματία υγείας. Το ίδιο ισχύει για δυσκολία στην κατάποση, συχνό βήχα ή πνίξιμο κατά τη σίτιση και ανησυχία για την πρόσληψη βάρους. Ένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά η έγκαιρη συζήτηση επιτρέπει σωστή αξιολόγηση χωρίς περιττή αναμονή.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει ένα μωρό 11 μηνών να περπατάει;
Όχι. Μπορεί να σηκώνεται ή να περπατά κρατώντας τα έπιπλα, αλλά το ανεξάρτητο περπάτημα δεν είναι υποχρεωτικό σε αυτή την ηλικία.
Πόσες λέξεις πρέπει να λέει;
Δεν υπάρχει απαιτούμενος αριθμός λέξεων στους 11 μήνες. Μετρά και η μη λεκτική επικοινωνία: βάβισμα, χειρονομίες, βλεμματική επαφή και προσπάθεια να μοιραστεί ενδιαφέρον ή να ζητήσει κάτι.
Είναι φυσιολογικό να έχει άγχος αποχωρισμού;
Ναι, είναι συχνό προς το τέλος του πρώτου χρόνου. Σύντομοι, ήρεμοι αποχαιρετισμοί και μια σταθερή ρουτίνα βοηθούν το μωρό να μάθει ότι ο γονέας φεύγει αλλά επιστρέφει.
Χρειάζεται να ανησυχώ αν δεν μπουσουλάει;
Δεν μετακινούνται όλα τα μωρά με τον ίδιο τρόπο και ορισμένα παραλείπουν το κλασικό μπουσούλημα. Συζητήστε το με τον παιδίατρο αν δεν υπάρχει καθόλου προσπάθεια μετακίνησης, αν παρατηρείτε ασυμμετρία ή αν έχετε οποιαδήποτε άλλη αναπτυξιακή ανησυχία.
