Η εξέταση για στρεπτόκοκκο ομάδας Β είναι ένας απλός έλεγχος του τελευταίου τριμήνου, αλλά η χρονική στιγμή της έχει σημασία. Ο GBS μπορεί να εμφανίζεται και να υποχωρεί φυσικά από τον κόλπο ή το έντερο, επομένως ένα αποτέλεσμα που λήφθηκε πολύ νωρίς δεν προβλέπει πάντα τι θα ισχύει όταν αρχίσει ο τοκετός.
Για αυτόν τον λόγο, ο έλεγχος για GBS στην εγκυμοσύνη προγραμματίζεται κοντά στην πιθανή ημερομηνία γέννησης. Δεν γίνεται για να διαπιστωθεί αν η μητέρα είναι «άρρωστη», αλλά για να οργανωθεί, εφόσον χρειάζεται, η προληπτική προστασία του νεογνού κατά τον τοκετό.
Τι είναι ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β;
Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β, γνωστός ως GBS ή Streptococcus agalactiae, είναι βακτήριο που μπορεί να υπάρχει φυσιολογικά στο γαστρεντερικό και στο γεννητικό σύστημα υγιών ενηλίκων. Η φορεία συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, δεν αποτελεί ένδειξη κακής υγιεινής και δεν ταυτίζεται με τον στρεπτόκοκκο ομάδας Α που συνδέεται συχνά με λοιμώξεις του λαιμού.
Στην εγκυμοσύνη μάς ενδιαφέρει επειδή το βακτήριο μπορεί να μεταδοθεί στο μωρό, κυρίως κατά τον τοκετό ή μετά τη ρήξη των υμένων. Τα περισσότερα μωρά που εκτίθενται δεν θα νοσήσουν. Ωστόσο, επειδή η πρώιμη νεογνική λοίμωξη μπορεί να είναι σοβαρή, ο προγεννητικός έλεγχος και η κατάλληλη αντιβιοτική προφύλαξη μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο.
Πότε γίνεται η εξέταση για GBS στην εγκυμοσύνη;
Οι σύγχρονες οδηγίες του American College of Obstetricians and Gynecologists τοποθετούν τον καθολικό έλεγχο μεταξύ 36+0 και 37+6 εβδομάδων κύησης. Αντίστοιχα, το CDC αναφέρει ότι η εξέταση γίνεται κατά την 36η ή την 37η εβδομάδα κάθε εγκυμοσύνης.
Σε παλαιότερες πηγές και σε ορισμένα πρωτόκολλα θα συναντήσετε το εύρος 35ης–37ης εβδομάδας. Η διαφορά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποια σύσταση είναι λανθασμένη: το χρονοδιάγραμμα έχει επικαιροποιηθεί ώστε το αποτέλεσμα να παραμένει όσο γίνεται πιο αντιπροσωπευτικό μέχρι τον τοκετό. Ελληνικό πανεπιστημιακό υλικό προγεννητικής φροντίδας αναφέρει επίσης το διάστημα 36+0 έως 37+6 εβδομάδων.
Ο μαιευτήρας ή η μαία θα ορίσει την κατάλληλη ημέρα με βάση την πορεία της κύησης, την πιθανότητα πρόωρου τοκετού και το πρωτόκολλο του μαιευτηρίου. Για μια συνολική εικόνα των αλλαγών και των εξετάσεων ανά περίοδο, μπορείτε να δείτε τι συμβαίνει στα τρίμηνα της εγκυμοσύνης.
Γιατί δεν γίνεται πολύ νωρίτερα;
Η παρουσία του GBS δεν είναι σταθερή. Μια γυναίκα μπορεί να είναι αρνητική στην αρχή της κύησης και θετική κοντά στον τοκετό ή το αντίστροφο. Η εξέταση αργά στο τρίτο τρίμηνο δίνει πιο χρήσιμη εικόνα για τη χρονική περίοδο της γέννας.
Τα αποτελέσματα της καλλιέργειας θεωρούνται περισσότερο αξιόπιστα όταν η λήψη έχει γίνει μέσα στις περίπου πέντε εβδομάδες πριν από τον τοκετό. Αν περάσει μεγαλύτερο διάστημα, ιδιαίτερα όταν η εγκυμοσύνη ξεπεράσει την πιθανή ημερομηνία τοκετού, ο γιατρός μπορεί να συστήσει επανάληψη.
Πώς γίνεται η εξέταση GBS;
Η εξέταση γίνεται με έναν αποστειρωμένο βαμβακοφόρο στυλεό. Λαμβάνεται δείγμα πρώτα από την είσοδο του κόλπου και στη συνέχεια από το ορθό, επειδή ο συνδυασμός των δύο σημείων αυξάνει την πιθανότητα σωστής ανίχνευσης.
- Η λήψη διαρκεί λίγα λεπτά.
- Συνήθως δεν απαιτείται κολποδιαστολέας.
- Μπορεί να προκαλέσει μικρή, παροδική ενόχληση, αλλά κατά κανόνα δεν είναι επώδυνη.
- Το δείγμα αποστέλλεται για καλλιέργεια ή, σε συγκεκριμένες συνθήκες, για μοριακό έλεγχο.
Η καλλιέργεια παραμένει η βασική μέθοδος προγεννητικού ελέγχου. Αν υπάρχει σοβαρή αλλεργία στην πενικιλίνη, είναι σημαντικό να αναφερθεί πριν από τη λήψη, ώστε ο γιατρός και το εργαστήριο να εξετάσουν αν χρειάζεται έλεγχος ευαισθησίας του βακτηρίου σε εναλλακτικά αντιβιοτικά.
Τι σημαίνει θετικό GBS;
Ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι ανιχνεύτηκε αποικισμός από στρεπτόκοκκο ομάδας Β. Δεν σημαίνει ότι το μωρό έχει μολυνθεί, ούτε ότι η εγκυμοσύνη παρουσιάζει υποχρεωτικά επιπλοκή.
Στις περισσότερες ασυμπτωματικές περιπτώσεις δεν δίνεται αντιβίωση από το στόμα μόλις βγει το αποτέλεσμα. Η συνήθης προληπτική αντιμετώπιση είναι η χορήγηση κατάλληλου αντιβιοτικού ενδοφλέβια όταν αρχίσει ο τοκετός ή σπάσουν τα νερά. Η αγωγή νωρίτερα δεν εξαλείφει μόνιμα τη φορεία, επειδή το βακτήριο μπορεί να επανεμφανιστεί πριν από τη γέννηση.
Σύμφωνα με το CDC για την πρόληψη της νεογνικής νόσου από GBS, η αντιβιοτική προφύλαξη κατά τον τοκετό αποτελεί το βασικό μέτρο για την πρόληψη της πρώιμης λοίμωξης. Το φάρμακο επιλέγεται από την ιατρική ομάδα με βάση το ιστορικό, τις αλλεργίες και, όπου απαιτείται, την ευαισθησία του μικροβίου.
Τι αλλάζει αν βρεθεί GBS στα ούρα;
Η ανίχνευση GBS σε καλλιέργεια ούρων κατά την τρέχουσα εγκυμοσύνη χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση. Αν υπάρχει ουρολοίμωξη ή σημαντική βακτηριουρία, ο γιατρός μπορεί να συστήσει θεραπεία ήδη κατά την κύηση. Ανεξάρτητα από το αν χρειάστηκε τότε αγωγή, η παρουσία GBS στα ούρα αποτελεί συνήθως ένδειξη για προληπτική αντιβίωση στον τοκετό και μπορεί να καταστήσει περιττή τη συνηθισμένη κολποορθική καλλιέργεια στο τέλος της εγκυμοσύνης.
Πότε μπορεί να μη χρειαστεί η συνηθισμένη καλλιέργεια;
Ο γιατρός ενδέχεται να μην περιμένει νέο προγεννητικό αποτέλεσμα όταν:
- έχει ανιχνευτεί GBS στα ούρα στην παρούσα εγκυμοσύνη,
- υπάρχει ιστορικό προηγούμενου νεογνού με διεισδυτική νόσο από GBS.
Σε αυτές τις περιπτώσεις οργανώνεται συνήθως απευθείας αντιβιοτική προφύλαξη κατά τον τοκετό. Αν απλώς είχατε θετικό GBS σε προηγούμενη εγκυμοσύνη, αυτό δεν προβλέπει με βεβαιότητα το αποτέλεσμα της τωρινής. Ενημερώστε τον γιατρό σας, καθώς κατά κανόνα χρειάζεται νέος έλεγχος σε κάθε κύηση.
Τι γίνεται αν αρχίσει ο τοκετός χωρίς διαθέσιμο αποτέλεσμα;
Αν ο τοκετός αρχίσει πριν γίνει η εξέταση ή πριν βγει το αποτέλεσμα, η μαιευτική ομάδα αξιολογεί παράγοντες όπως η ηλικία κύησης, ο χρόνος που έχει περάσει από τη ρήξη των υμένων, ο πυρετός κατά τον τοκετό, προηγούμενη θετική καλλιέργεια και το σχετικό μαιευτικό ιστορικό.
Δεν πρέπει να καθυστερήσετε να επικοινωνήσετε με το μαιευτήριο περιμένοντας ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα. Αν σπάσουν τα νερά, εμφανιστούν τακτικές συσπάσεις, κολπική αιμορραγία, πυρετός ή μειωμένες κινήσεις του μωρού, ακολουθήστε άμεσα τις οδηγίες της μαιευτικής ομάδας.
GBS και προγραμματισμένη καισαρική
Ο έλεγχος συνιστάται ακόμη και όταν έχει προγραμματιστεί καισαρική, επειδή ο τοκετός ή η ρήξη των υμένων μπορεί να ξεκινήσει πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία.
Αν η καισαρική πραγματοποιηθεί πριν αρχίσει ο τοκετός και ενώ οι υμένες είναι άθικτοι, συνήθως δεν απαιτείται ειδική αντιβιοτική προφύλαξη για GBS, ακόμη και με θετική καλλιέργεια. Αυτό είναι διαφορετικό από την αντιβίωση που μπορεί να χορηγείται για την ίδια τη χειρουργική επέμβαση. Αν έχουν αρχίσει συσπάσεις ή έχουν σπάσει τα νερά, η αντιμετώπιση επανεκτιμάται.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται κάποια προετοιμασία πριν από την καλλιέργεια;
Συνήθως δεν απαιτείται ιδιαίτερη προετοιμασία. Επειδή όμως οι οδηγίες του εργαστηρίου μπορεί να διαφέρουν, ρωτήστε αν πρέπει να αποφύγετε κολπικά σκευάσματα ή άλλες τοπικές εφαρμογές πριν από τη λήψη.
Αν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, αποκλείεται εντελώς η παρουσία GBS;
Όχι με απόλυτη βεβαιότητα. Ο αποικισμός μπορεί να αλλάξει και καμία εξέταση δεν είναι αλάνθαστη. Η λήψη την κατάλληλη εβδομάδα και από κόλπο και ορθό κάνει το αποτέλεσμα πιο χρήσιμο για τον σχεδιασμό του τοκετού.
Μπορώ να γεννήσω κολπικά αν το GBS είναι θετικό;
Ναι. Ένα θετικό αποτέλεσμα από μόνο του δεν αποτελεί ένδειξη για καισαρική. Ο συνήθης σχεδιασμός είναι να χορηγηθεί η κατάλληλη προληπτική αγωγή κατά τον τοκετό.
Επηρεάζει το GBS την αρχή της εγκυμοσύνης;
Ο καθιερωμένος έλεγχος αφορά κυρίως το τέλος του τρίτου τριμήνου. Αν βρίσκεστε ακόμη στις πρώτες εβδομάδες, μπορείτε να ενημερωθείτε ξεχωριστά για τα πρώτα σημάδια της εγκυμοσύνης και τι να περιμένετε. Συμπτώματα ουρολοίμωξης, πυρετός ή ασυνήθιστη ενόχληση χρειάζονται επικοινωνία με επαγγελματία υγείας και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα σε GBS.
Σημαντικό: Οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τις οδηγίες του μαιευτήρα ή της μαίας σας. Η ακριβής εβδομάδα εξέτασης και η διαχείριση ενός θετικού ή άγνωστου αποτελέσματος εξαρτώνται από το ιστορικό, την πορεία της κύησης και το πρωτόκολλο του μαιευτηρίου.