Ένα παιχνίδι βρίσκεται ψηλά στο ράφι και το μωρό τεντώνει το χέρι προς το μέρος του. Λίγο αργότερα, ίσως σηκώσει τον δείκτη, κοιτάξει το παιχνίδι και μετά εσάς, σαν να λέει χωρίς λέξεις «το είδες;». Το δείξιμο είναι μια μικρή κίνηση με μεγάλη επικοινωνιακή σημασία.
Τα πρώτα δείγματα μπορεί να εμφανιστούν περίπου μεταξύ 9 και 12 μηνών, όμως δεν ακολουθούν όλα τα μωρά ακριβώς το ίδιο χρονοδιάγραμμα. Η χειρονομία συνήθως γίνεται σαφέστερη και χρησιμοποιείται πιο σταθερά κατά τους επόμενους μήνες. Σύμφωνα με τα αναπτυξιακά ορόσημα του CDC, μέχρι τους 15 μήνες τα περισσότερα παιδιά δείχνουν για να ζητήσουν κάτι ή βοήθεια, ενώ μέχρι τους 18 μήνες δείχνουν και για να μοιραστούν κάτι ενδιαφέρον.
Πότε δείχνει το μωρό με το δάχτυλο;
Συνήθως το επικοινωνιακό δείξιμο αρχίζει να αναδύεται κοντά στα πρώτα γενέθλια. Στην αρχή μπορεί να μην έχει την «καθαρή» μορφή που περιμένουν οι γονείς. Το μωρό ίσως απλώνει ολόκληρο το χέρι, ανοίγει και κλείνει την παλάμη, στρέφει το σώμα προς κάτι ή αγγίζει ένα αντικείμενο με τον δείκτη. Με τον χρόνο, η κίνηση γίνεται πιο στοχευμένη.
| Περίοδος | Τι μπορεί να παρατηρήσετε |
|---|---|
| 9–12 μηνών | Απλώνει το χέρι, ακολουθεί το βλέμμα ή το δείξιμο του ενήλικα και μπορεί να αρχίσει να χρησιμοποιεί τον δείκτη. |
| 12–15 μηνών | Δείχνει συχνότερα κάτι που θέλει, ειδικά όταν βρίσκεται μακριά ή χρειάζεται βοήθεια. |
| 15–18 μηνών | Δείχνει για να μοιραστεί ενδιαφέρον και εναλλάσσει το βλέμμα ανάμεσα στο αντικείμενο και στον ενήλικα. |
Οι ηλικίες αυτές είναι ενδεικτικές, όχι προθεσμίες. Διαφορετικοί οργανισμοί μπορεί να τοποθετούν το ίδιο ορόσημο σε λίγο διαφορετικό σημείο, επειδή δεν μετρούν πάντοτε την ίδια μορφή της δεξιότητας. Άλλο είναι το πρώτο αδέξιο δείξιμο, άλλο η σταθερή χρήση του για αίτημα και άλλο το δείξιμο για μοίρασμα μιας εμπειρίας.
Για μια ευρύτερη εικόνα των δεξιοτήτων που κατακτώνται αυτή την περίοδο, μπορείτε να συμβουλευτείτε την ενότητα για την ανάπτυξη του μωρού ανά μήνα.
Γιατί το δείξιμο είναι σημαντικό;
Πριν αποκτήσει αρκετές λέξεις, το μωρό χρησιμοποιεί το σώμα, το βλέμμα, τους ήχους και τις χειρονομίες του για να επικοινωνήσει. Ο δείκτης λειτουργεί σαν μια πρώτη «λέξη»: μπορεί να σημαίνει «δώσε μου», «βοήθησέ με», «κοίτα» ή «τι είναι αυτό;».
Ιδιαίτερη σημασία έχει η κοινή προσοχή. Πρόκειται για τη στιγμή κατά την οποία παιδί και ενήλικας εστιάζουν μαζί στο ίδιο αντικείμενο ή γεγονός και γνωρίζουν ότι μοιράζονται αυτή την εμπειρία. Για παράδειγμα, το μωρό δείχνει έναν σκύλο, κοιτάζει εσάς και ξανακοιτάζει τον σκύλο. Αυτή η εναλλαγή βλέμματος συνδέει το αντικείμενο, τον άνθρωπο και τη λέξη που ακούγεται.
Γι’ αυτό το δείξιμο δεν είναι μόνο άσκηση του χεριού. Αποτελεί μέρος της κοινωνικής επικοινωνίας και δημιουργεί ευκαιρίες γλωσσικής μάθησης. Όταν το παιδί δείχνει μια μπάλα και ο γονέας απαντά «Ναι, η κόκκινη μπάλα!», η χειρονομία αποκτά λέξεις και νόημα. Περισσότερα σχετικά παραδείγματα θα βρείτε στα πρώτα σημάδια επικοινωνίας του βρέφους.
Δεν είναι όλα τα «δειξίματα» ίδια
Δείχνει για να ζητήσει
Το μωρό κοιτάζει ή δείχνει το ποτήρι του για να του το δώσετε. Αυτή η μορφή εμφανίζεται συχνά πρώτη, επειδή το παιδί ανακαλύπτει ότι η χειρονομία μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά του άλλου.
Δείχνει για να μοιραστεί κάτι
Το μωρό δείχνει ένα αεροπλάνο, ένα φως ή μια γάτα χωρίς να θέλει να τα αποκτήσει. Σκοπός του είναι να στρέψει την προσοχή σας εκεί και να μοιραστεί τον ενθουσιασμό ή την απορία του. Συχνά κοιτάζει ξανά το πρόσωπό σας, για να δει αν προσέξατε.
Αγγίζει ή εξερευνά με τον δείκτη
Το να πατά ένα κουμπί ή να βάζει τον δείκτη σε μια τρύπα δείχνει λεπτή κινητική εξερεύνηση, αλλά δεν είναι απαραίτητα επικοινωνιακό δείξιμο. Το βασικό ερώτημα είναι αν η κίνηση απευθύνεται σε κάποιον και αν συνοδεύεται από βλέμμα, ήχο ή προσδοκία ανταπόκρισης.
Πώς μπορείτε να ενθαρρύνετε τη χειρονομία
Δεν χρειάζονται κάρτες, επαναλαμβανόμενα τεστ ή πίεση. Το δείξιμο αναπτύσσεται μέσα σε πραγματικές αλληλεπιδράσεις, όταν το μωρό βλέπει ότι οι χειρονομίες έχουν νόημα.
- Δείχνετε και ονομάζετε: Στη βόλτα πείτε «Κοίτα, ένα λεωφορείο!» και δείξτε το, αφήνοντας χρόνο στο μωρό να ακολουθήσει την κατεύθυνση.
- Απαντάτε στις προσπάθειές του: Αν απλώσει την παλάμη προς ένα παιχνίδι, περιγράψτε αυτό που καταλάβατε: «Θέλεις το αρκουδάκι;».
- Κοιτάζετε μαζί βιβλία: Δείξτε μία εικόνα, ονομάστε την και περιμένετε. Μην εξετάζετε διαρκώς το παιδί με ερωτήσεις όπως «Πού είναι η γάτα;».
- Δίνετε απλές επιλογές: Κρατήστε δύο ασφαλή αντικείμενα και ρωτήστε «Θέλεις την μπάλα ή το αυτοκινητάκι;», αποδεχόμενοι ως απάντηση το βλέμμα, το άπλωμα ή το δείξιμο.
- Μιμείστε τις χειρονομίες και τους ήχους του: Η εναλλαγή σειράς το βοηθά να αντιληφθεί ότι η επικοινωνία είναι αμφίδρομη.
- Περιμένετε λίγα δευτερόλεπτα: Πριν δώσετε αμέσως ένα γνώριμο αντικείμενο, αφήστε χώρο για βλέμμα, ήχο ή χειρονομία, χωρίς να αρνείστε επίμονα αυτό που χρειάζεται.
Οι καθημερινές στιγμές παιχνιδιού και ανταπόκρισης υποστηρίζουν τόσο την επικοινωνία όσο και την κοινωνικοποίηση από τον πρώτο χρόνο ζωής. Το NHS επίσης προτείνει στους γονείς να συνδυάζουν τις λέξεις με φυσικές χειρονομίες, όπως το δείξιμο και το κούνημα του χεριού, ώστε το μωρό να συνδέει σταδιακά κίνηση και νόημα.
Τι ισχύει για ένα πρόωρο μωρό;
Στα πρόωρα βρέφη η ανάπτυξη αξιολογείται συνήθως με βάση τη διορθωμένη ηλικία, ιδιαίτερα κατά τα δύο πρώτα χρόνια. Αν, για παράδειγμα, ένα μωρό γεννήθηκε οκτώ εβδομάδες νωρίτερα και είναι ημερολογιακά 12 μηνών, η διορθωμένη ηλικία του είναι περίπου 10 μηνών. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ότι αυτή η προσαρμογή προσφέρει ακριβέστερη εικόνα της αναπτυξιακής πορείας. Ο παιδίατρος που γνωρίζει το ιστορικό του βρέφους είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για την ερμηνεία των οροσήμων.
Πότε να μιλήσετε με τον παιδίατρο
Μια δεξιότητα δεν αξιολογείται ποτέ απομονωμένα. Ο παιδίατρος θα εξετάσει πώς το παιδί επικοινωνεί συνολικά: αν ανταποκρίνεται στο όνομά του, αναζητά το βλέμμα σας, μιμείται χειρονομίες, κάνει ήχους, εκφράζει ανάγκες, παρακολουθεί πού δείχνετε και απολαμβάνει παιχνίδια αλληλεπίδρασης.
Αξίζει να συζητήσετε την ανάπτυξή του με τον παιδίατρο όταν:
- πλησιάζει ή έχει περάσει τους 15 μήνες και δεν χρησιμοποιεί δείξιμο ή άλλες σαφείς χειρονομίες για να ζητήσει κάτι,
- μέχρι τους 18 μήνες δεν προσπαθεί να σας δείξει πράγματα που του κινούν το ενδιαφέρον,
- δεν ακολουθεί συνήθως το βλέμμα ή το δείξιμό σας,
- υπάρχουν παράλληλα λίγες προσπάθειες επικοινωνίας, περιορισμένη ανταπόκριση στο όνομα ή ελάχιστη εναλλαγή βλέμματος,
- έχει χάσει χειρονομίες, ήχους, λέξεις ή άλλες δεξιότητες που χρησιμοποιούσε προηγουμένως,
- εσείς αισθάνεστε ότι κάτι στην επικοινωνία ή στην ανάπτυξή του σας προβληματίζει.
Το ότι ένα μωρό δεν δείχνει ακόμη δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση κάποιας αναπτυξιακής διαταραχής. Είναι, όμως, μια χρήσιμη παρατήρηση που πρέπει να αναφέρεται στις τακτικές παιδιατρικές επισκέψεις, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από άλλες δυσκολίες. Ο παιδίατρος μπορεί να προτείνει αναπτυξιακό έλεγχο ή παραπομπή για πληρέστερη αξιολόγηση, εφόσον χρειάζεται.
Η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στον δείκτη
Περισσότερο από το αν ο δείκτης είναι τέλεια τεντωμένος, σημασία έχει η πρόθεση του μωρού να επικοινωνήσει μαζί σας. Ένα άπλωμα του χεριού, ένα επίμονο βλέμμα, ένας ήχος και μια ματιά προς το πρόσωπό σας μπορεί να αποτελούν τα πρώτα βήματα προς το ξεκάθαρο δείξιμο.
Παρατηρήστε την εξέλιξη μέσα στον χρόνο και δημιουργήστε ευκαιρίες για ήρεμη, αμφίδρομη επικοινωνία. Οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά ή τα καθημερινά «τεστ» συνήθως προσθέτουν άγχος χωρίς να δίνουν αξιόπιστη εικόνα. Αν η χειρονομία αργεί ή το συνολικό επικοινωνιακό προφίλ σας ανησυχεί, μια έγκαιρη συζήτηση με τον παιδίατρο είναι πάντα προτιμότερη από την αναμονή με αβεβαιότητα.
